Rapor No. 1, Türkiye'nin borcunu her dönemde ödemiş bir devlet olduğunu gösterdi. Bu rapor madalyonun öteki yüzüne bakar: bu güvenilirlik kime kazandırıyor? Bir borçlunun hiç temerrüde düşmemesi, alacaklı için en değerli varlıktır; Türkiye'nin yüksek faiz ve düşük not kombinasyonu, bu varlığı dünyanın en kârlı sabit getirili işlemlerinden birine dönüştürmüştür.
Beş bulgu öne çıkmaktadır:
Bir ülkenin borcu iki tarafı olan bir sözleşmedir. Serinin ilk dört raporu borçlu tarafını ölçtü. Alacaklı tarafını ölçmek, üç sorunun cevabını verir: borç kime ödeniyor; ödemenin fiyatını kim belirliyor; borçlunun zaafı kimin kazancına dönüşüyor. Bu sorular siyasi değil, bilanço sorularıdır ve TVF'nin varlık yönetimi için doğrudan operasyoneldir: TVF'nin portföyündeki bankalar (Ziraat, Halk, Vakıf), Borsa İstanbul'un kendisi ve Türk Telekom, aynı zamanda bu alacaklı yapısının içindeki aktörlerdir.
Dış borç 1989'da 44 mr $ idi; 2008'de 291, 2013'te 441, 2026 Ç2'de 539 mr $. Kompozisyon 2001'den sonra tersine dönmüştür: 2001'de borcun %41'i kamuda, %37'si özeldeydi; bugün %37'si kamuda, %59'u özeldedir. Kamunun borcu 2018'den beri 136'dan 198 mr $'a çıkmış; bunun 93 mr $'ı merkezî yönetim, 78 mr $'ı kamu bankalarıdır — yani TVF'nin sahibi olduğu üç bankanın dış borcu, Hazine'nin dış borcunun %84'üdür.
| Alacaklı sınıfı (2026 Ç2) | mr $ | Pay | Kim oldukları | Fiyatlama mantığı |
|---|---|---|---|---|
| Yabancı ticari bankalar (uzun vade) | 134,1 | %25 | Sendikasyon ve proje kredileri: BBVA, BNP, ING, HSBC, Standard Chartered, Citi, JPMorgan, MUFG, Emirates NBD, QNB, Commerzbank, UniCredit; BIS verisine göre en büyük alacaklı ülkeler İspanya, İngiltere, ABD, Fransa, Almanya, Katar, BAE, Hollanda | SOFR/Euribor + 200–450 bp; 1–5 yıl; 2025'te sendikasyon marjı düşmüş ancak hâlâ yatırım yapılabilir ülkelerin 2–3 katı |
| Tahvil (borç senedi) sahipleri | 105,2 | %20 | Kamu Eurobond 73,6 (Hazine 61,9 + kamu bankaları 6,4 + diğer); özel 31,6. Sahipler: ABD ve İngiltere merkezli varlık yöneticileri (BlackRock, PIMCO, Fidelity, Franklin Templeton, Ashmore, Vanguard), Körfez fonları, Avrupa sigortacıları | ABD Hazine + 250–400 bp; 5–30 yıl; sabit dolar/euro kupon — en pahalı ve en uzun vadeli kalem |
| Kısa vadeli özel alacaklılar | 167,8 | %31 | Bankaların yurt dışı mevduatı (66,9), yurt dışı bankalardan kısa kredi, ticari krediler (63,6 — ithalatçı-ihracatçı vadesi), TCMB'deki yabancı mevduat/swap (23,1: Katar, BAE, Çin, Güney Kore, Suudi Arabistan) | Kısa vade; yenilenmesi güven endeksli; carry trade'in taşıyıcısı |
| Türk bankalarının yurt dışı şubeleri ve diğer | 30,5 | %6 | Türk bankalarının Londra, Frankfurt, Bahreyn şubeleri üzerinden yurt dışından toplanan fon; "yabancı" görünen ama yerli sistemin uzantısı | Bankalar arası |
| Resmî alacaklılar | 58,5 | %11 | Uluslararası kuruluşlar 43,5: IMF (SDR tahsisatı 7,4 — kredi değil), Dünya Bankası 13,9, diğer (EBRD, EIB, AIIB, IsDB, KfW) 22,2; hükümet kuruluşları 15,0 (resmî kalkınma bankaları 11,9) | En ucuz kalem: Libor/Euribor + 50–150 bp, 10–30 yıl; Türkiye bu kaynağı toplamın onda biri kadar kullanır |
| Bankacılık dışı finans + finansal olmayan kuruluşlar | 42,8 | %8 | Leasing/faktoring kreditörleri, tedarikçi kredileri, yurt dışı ortak kredileri (doğrudan yatırım borcu 20,4 ayrıca) | Ticari |
| Toplam brüt dış borç | 539,0 | %100 | %49 USD · %29 EUR · %12 TL · %10 diğer | 12 ayda ödenecek: anapara 85 + faiz 24 = ≈ 109 mr $ |
Ticari borçlu, resmî değil. Türkiye dış borcunun %89'unu piyasadan, %11'ini resmî kaynaklardan sağlar (Endonezya ve Mısır'da resmî pay %30+). Bu tercih Türkiye'yi IMF şartlılığından uzak tutmuş, borcun fiyatını ise nota ve CDS'e bırakmıştır. Yabancı bankanın rolü büyüyor: uzun vadeli alacağı 2025 Ç1'de 92, 2026 Ç2'de 134 mr $ — beş çeyrekte %46 artış; dezenflasyon programı ağırlıkla yabancı banka kredisiyle, yatırım yapılabilir ülkelerin iki-üç katı marjla finanse edilmektedir.
Merkezî yönetim borç stoku Nisan 2025'te 10,75 tn ₺'dir; bunun 4,9 tn ₺'si lira, 5,9 tn ₺'si döviz cinsidir (%54,5). 2025'te bütçeden ödenen faiz 2,05 tn ₺ (≈ 53 mr $), 2026 bütçesinde 2,74 tn ₺ (≈ 59 mr $); her 5 lira verginin 1 lirası. Bu faizin alacaklısı kimdir?
| Alacaklı | İç borç stokundaki pay (≈) | Kim | Faizden aldığı (2025, ≈) |
|---|---|---|---|
| Bankalar | %70–75 | Kamu bankaları (Ziraat, Halk, Vakıf — TVF sahipliğinde) ≈ %40 ; yerli özel (İş, Akbank, Yapı Kredi) ≈ %35; yabancı sermayeli (Garanti BBVA, QNB, DenizBank/Emirates NBD, ING, HSBC, Kuveyt Türk/KFH, Albaraka) ≈ %25 | ≈ 1,4–1,5 tn ₺; bankaların DİBS faiz geliri, mevduat faizi olarak tasarrufçuya, kalanı kâr olarak ortaklara — yabancı sermayeli bankalar üzerinden ≈ 350 mr ₺'si yurt dışı ortaklara temettü tabanı |
| Banka dışı yerleşikler | %15–18 | Emeklilik fonları (BES, OKS), yatırım fonları, sigorta şirketleri, hanehalkı (doğrudan DİBS) | ≈ 300–350 mr ₺; büyük bölümü hanehalkı tasarrufuna döner — sarmalın "içeride kalan" bölümü |
| Yurt dışı yerleşikler | %7–10 | Gelişen piyasa yerel para fonları (GBI-EM endeksi), hedge fonları; 2023 sonunda %2 iken carry trade ile 2025'te ≈ %8–10'a çıktı; coğrafi dağılım TCMB UYP'de: İngiltere, ABD, Lüksemburg, İrlanda | ≈ 150–200 mr ₺ + swap kazancı; lira faizi %40+ iken dolar bazında yıllık %15–25 getiri — dünyanın en yüksek carry getirilerinden biri |
| TCMB | %1–3 | Açık piyasa işlemleri portföyü | Kamu içi transfer |
Birincisi, faizin çoğu içeride kalır ama eşit dağılmaz. Bütçe faizinin ≈ %85'i yerleşiklere ödenir; bunun yarıdan fazlası bankacılık sistemine gider ve oradan mevduat faizi, kâr ve temettü olarak dağılır. Yabancı sermayeli bankaların bankacılık aktiflerindeki ≈ dörtte birlik payı, Hazine faizinin dörtte birinin nihai olarak yurt dışı hissedarın kâr tabanına girdiği anlamına gelir. Garanti BBVA tek başına BBVA grubunun kârının ≈ üçte birini üretmektedir.
İkincisi, kamu bankaları hem alacaklı hem borçludur. TVF sahipliğindeki üç kamu bankası, Hazine kâğıtlarının en büyük tutucusu ve aynı zamanda 78 mr $ dış borçla kamunun en büyük dış borçlusudur. Faiz, Hazine'den kamu bankasına, kamu bankasından yabancı bankaya akar; TVF bu zincirin ortasındadır.
Üçüncüsü, sarmalın en pahalı kalemi bilançoda görünmeyen kalemdir. Kur Korumalı Mevduat (2022–2024) kamuya ≈ 850 mr ₺'ye mal olmuş; TCMB 2023'te 818 mr ₺ zarar açıklamıştır. Bu maliyet bütçe faizi değildir, ama işlevi aynıdır: döviz tutan tasarrufçuya ve bankaya kur riskini kamunun üstlendiği bir garanti ödemesi. Rapor No. 2'deki KÖİ garantileriyle aynı yapıdadır — bütçe dışı, ama kamunun.
| Piyasa | Dönen varlık | Büyüklük | Sahiplik / oyuncular |
|---|---|---|---|
| Pay Piyasası | 655 şirketin hissesi; en büyük ağırlıklar bankalar, holdingler, savunma (Aselsan), havayolu (THY), perakende (BİM), enerji (Tüpraş), çelik (Ereğli), telekom (Turkcell, Türk Telekom) | 23,06 tn ₺ (≈ 500 mr $); halka açık 9,45 tn ₺; fiilî dolaşım %27 | Yerli %67 (6,42 tn ₺; 6,8 mn yatırımcı, ağırlıkla bireysel), yabancı %33 (3,15 tn ₺; 2013'te %65). Yabancı saklamacılar: Citi, JPMorgan, BNY, Deutsche; nihai sahipler ABD/İngiltere fonları, Körfez fonları (QIA, ADQ, PIF) ve Türk kökenli yurt dışı hesaplar |
| Borçlanma Araçları | DİBS, özel sektör tahvili, kira sertifikası; repo | İç borç 10,75 tn ₺ (Nis 2025) | Bankalar %70+; yurt dışı %7–10 (carry); emeklilik fonları |
| VİOP (türev) | BIST 30 endeks vadeli, dolar/TL vadeli, altın vadeli, pay vadeli ve opsiyonları | Günlük hacim ≈ 100–150 mr ₺ (≈) | Yerli kurumsal ve bireysel; yabancı bankalar dolar/TL kur riskini burada ve tezgâh üstü swapta yönetir |
| Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası | Altın (kilo bar, standart/standart dışı), gümüş, platin; ithal altının tamamı buradan geçer | Türkiye altın ithalatı ≈ 20–30 mr $/yıl; 2024'te ≈ 500 t (≈) | Rafineriler, kuyumcular, bankalar; yurt içi üretim (Rapor No. 3: ≈ 35–42 t) ithalatın onda biri |
| Swap / tezgâh üstü (borsa dışı) | TL–döviz swapları; carry trade'in asıl aracı | Yabancı swap pozisyonu ≈ 30–40 mr $ (≈, 2025 zirvesi) | Londra ve New York bankaları ile hedge fonlar; TCMB'nin 23 mr $'lık mevduat yükümlülüğü ve bankaların 67 mr $ yurt dışı mevduatı bu kanalın bilanço izidir |
"Borsada dönen emtia" hisse değil, faizdir. Yabancı yatırımcının Borsa İstanbul'daki portföyü ≈ 50–70 mr $; bu, aynı yatırımcının Türkiye'ye açtığı 134 mr $ banka kredisi ve tuttuğu 105 mr $ tahvilin yanında küçüktür. Yabancı, Türkiye'de ortak değil, alacaklıdır: 2013'te %65 olan dolaşımdaki pay sahipliği %33'e inmiş; aynı dönemde alacak stoku 441'den 539 mr $'a çıkmıştır. Bu kayma, Türkiye'nin risk-getiri profilinin "büyümeye ortak ol" kutusundan "faizi al, çık" kutusuna taşındığının en net kanıtıdır. Yerli birey, borsanın taşıyıcısı olmuştur: 6,8 mn yatırımcı, 6,4 tn ₺ portföy; ancak fiilî dolaşımın %27'de kalması, borsada dönen değerin dörtte üçünün hâkim ortaklarda kilitli olduğunu, yani piyasanın derinliğinin görünenin üçte biri olduğunu gösterir. Altın, borsanın en büyük fiziksel emtiasıdır ve neredeyse tamamı ithaldir: Rapor No. 3'ün ölçtüğü yerli üretim, ithalatın onda biridir; Türkiye altını hem yer altından çıkarıp ihraç eden, hem de yurt dışından ithal eden tek büyük ülkedir.
| Gösterge | Türkiye | Dünya / muadil | Yorum |
|---|---|---|---|
| Doğrudan yatırım stoku (UNCTAD, 2025) | 199,9 mr $ | Dünya 57.800 mr $; Brezilya ≈ 1.100; Meksika ≈ 700; Polonya ≈ 350; Endonezya ≈ 300; G. Afrika ≈ 130; Mısır ≈ 160 | 2024: 221 → 2025: 199,9; stok küçülüyor (kur ve çıkışlar) |
| Küresel stoktaki pay | %0,35 | GSYH payı ≈ %1,3 (17. ekonomi) | Ekonomi büyüklüğünün dörtte biri kadar sermaye adresi; ≈ 40. sıra |
| Küresel yıllık akımdaki pay | %0,4 (2025) | 2010: %0,9; Polonya %0,7; Brezilya %2 | On beş yılda yarıya inmiş |
| Yıllık giriş (2025) | 13,1 mr $ | Kaynak: Hollanda 2,9 (büyük ölçüde transit), Lüksemburg 1,2, Kazakistan 1,1, Almanya, ABD, Fransa, BAE, İsviçre, İngiltere, İrlanda | Sektör: toptan-perakende/e-ticaret %32; imalat payı küçük |
| UYP doğrudan yatırım yükümlülüğü (piyasa değeriyle, Haz 2026) | 231,5 mr $ | Portföy 154,8; diğer (krediler, mevduat) 413,4 | Yükümlülüğün yalnızca %29'u "ortaklık", %71'i "alacak" |
| Türkiye'nin yurt dışındaki doğrudan yatırımı | 81,2 mr $ | Net doğrudan yatırım pozisyonu ≈ −150 mr $ | Türk sermayesi de dışarı çıkıyor; UNCTAD 2025'te çıkış stokunda artış kaydetti |
| Yabancı sermayeli bankaların aktif payı | ≈ %25 | Polonya ≈ %45 (repolonizasyon sonrası), Meksika ≈ %70, Brezilya ≈ %20, Endonezya ≈ %35 | BBVA, QNB, Emirates NBD, ING, HSBC, KFH, Albaraka, ICBC, MUFG, Bank of China, Citi |
| En büyük tekil yabancı yatırımlar | — | Akkuyu (Rosatom, ≈ 20–25 mr $ — Rapor No. 2'de 25,8 mr $ kamu yükümlülüğü), SOCAR (STAR + Petkim ≈ 19 mr $), BBVA (Garanti), QNB (Finansbank), Diageo (Mey), BAT (Tekel), Eldorado/Centerra (altın), Trendyol (Alibaba), Getir/Turkcell'e Körfez fonları | Rapor No. 2 ve 3'teki varlık devirleri stokun önemli bölümüdür: sermaye "kurmaya" değil "satın almaya" gelmiştir |
Türkiye nominal GSYH'de dünyanın 17. ekonomisidir (≈ 1,4 tn $). Aynı tabloda doğrudan yatırım stokunda ≈ 40., küresel yatırım akımı payında ≈ 45., kredi notunda (BB−/Ba3) yatırım yapılabilir eşiğin üç kademe altında, CDS'te (≈ 250 bp) gelişen piyasaların üst yarısındadır. Bu dört sıralamanın birlikte okunması tek bir sonuç verir: Türkiye, sermayenin ortak olmak için değil borç vermek için geldiği bir ekonomidir. Sermaye stoku ekonominin dörtte biri ölçeğindeyken, borç stoku ekonominin %38'idir; alacak, ortaklığın 2,7 katıdır. Muadillerinde bu oran Brezilya'da 0,7, Meksika'da 0,9, Polonya'da 1,2'dir.
Türkiye'nin borcu borçla ödeme döngüsünden yıllık bazda kimin ne kazandığı, kamuya açık akımlarla (2025–2026) ölçülmüştür; hiçbir kalem hukuka aykırılık iddiası değildir.
| Yararlanan | Kanal | Yıllık kazanç (≈) | Türkiye'nin zaafı → fırsat |
|---|---|---|---|
| Yabancı ticari bankalar | Sendikasyon, proje ve şirket kredileri (134 mr $ uzun + kısa vadeli) | ≈ 13–14 mr $ faiz/yıl | Düşük not → yüksek marj; Türk bankaları yatırım yapılabilir olsaydı marj yarıya inerdi |
| Eurobond fonları | Kamu ve özel dolar/euro tahvili (105 mr $) | ≈ 10–11 mr $ kupon/yıl | Hiç temerrüt yok + CDS 250 bp: "güvenilir riskli" — en iyi risk-getiri kutusu |
| Carry trade yatırımcısı | Swap + DİBS; lira faizi %40+ iken dolar cinsi kazanç | ≈ 5–8 mr $ (2025) | Yüksek enflasyon + öngörülebilir kur = sübvansiyonlu getiri; risk TCMB rezervinde |
| Yurt içi bankacılık sistemi | DİBS faizi, KKM, mevduat-kredi makası | Bütçe faizinin ≈ %50'si ≈ 1 tn ₺; sektör net kârı 2025 ≈ 0,9 tn ₺ (≈) | Hazine en büyük ve en güvenli müşteri; kamu bankaları TVF'ye temettü — döngü kısmen kamuya döner |
| Yabancı sermayeli bankaların ortakları | Türkiye bankacılığındaki ≈ %25 pay üzerinden kâr ve temettü | ≈ 3–4 mr $ kâr/yıl | BBVA'nın grup kârının üçte biri Garanti'den; Türkiye, İspanyol bankacılığının en kârlı pazarı |
| Körfez ve Asya resmî mevduatçıları | TCMB swap/mevduat (23 mr $) | Faiz + siyasi karşılık | Rezerv açığı → ikili anlaşmalarla doldurulur; fiyatı yalnız faiz değildir |
| KÖİ yüklenicileri (Rapor No. 2) | Döviz endeksli talep garantileri | 2026: 249 mr ₺ ≈ 5,3 mr $ | Bütçe dışı yarı-borç; kur arttıkça ödeme artar |
| Maden ruhsatı sahipleri (Rapor No. 3) | Rezerv üzerinden düşük devlet hakkı, devir kazançları | Brütün ≈ %90'ı işletmecide | Fiyat rüzgârına kamu katılmaz |
| Kent rantı sahipleri (Rapor No. 4) | Belediye borcuyla yapılan altyapının değer artışı | İstanbul metrosu: ≈ 20–30 mr $ tek seferlik | Değer kazanımı aracı yok |
| Toplam, yurt dışına giden (yıllık, ≈) | Dış faiz + kupon + carry + banka temettüsü + yabancı ruhsat sahipleri | ≈ 35–40 mr $ ≈ GSYH'nin %2,5–3'ü | Türkiye'nin yıllık doğrudan yatırım girişinin (13 mr $) ≈ üç katı |
Altı ülke, Türkiye ile aynı yatırımcı sepetinde (gelişen piyasa sabit getirili fonları) fiyatlanır. Yönetim sistemleri yalnızca adlandırılmıştır.
| Ölçüt | Türkiye | Brezilya | Meksika | Endonezya | Polonya | G. Afrika | Mısır |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Yönetim sistemi | Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi (2018) | Federal başkanlık cumhuriyeti | Federal başkanlık cumhuriyeti | Başkanlık cumhuriyeti | Parlamenter cumhuriyet, AB üyesi | Parlamenter cumhuriyet | Başkanlık cumhuriyeti |
| GSYH sırası (nominal, ≈) | 17 | 10 | 13 | 16 | 21 | 38 | 40 |
| Dış borç / GSYH | ≈ %38 | ≈ %33 | ≈ %33 | ≈ %30 | ≈ %50 | ≈ %40 | ≈ %45 |
| Kamu borcu / GSYH | ≈ %25 | ≈ %78 | ≈ %52 | ≈ %40 | ≈ %55 | ≈ %75 | ≈ %90 |
| Faiz gideri / vergi geliri | ≈ %19–22 | ≈ %20 | ≈ %15 | ≈ %14 | ≈ %6 | ≈ %21 | ≈ %55+ |
| Kredi notu (uzun vade, YP) | BB− / Ba3 / BB− | BB / Ba1 / BB | BBB / Baa2 / BBB− | BBB / Baa2 / BBB | A− / A2 / A− | BB− / Ba2 / BB− | B− / Caa1 / B |
| 5 yıl CDS (bp, ≈) | ≈ 250 | ≈ 150 | ≈ 110 | ≈ 75 | ≈ 70 | ≈ 200 | ≈ 500 |
| Resmî alacaklı payı (dış borçta) | %11 | ≈ %10 | ≈ %10 | ≈ %30 | ≈ %15 | ≈ %15 | ≈ %45 |
| Yurt dışı yerleşiklerin yerel para tahvil payı | ≈ %8 | ≈ %10 | ≈ %15 | ≈ %14 | ≈ %12 | ≈ %25 | ≈ %10 |
| Doğrudan yatırım stoku / GSYH | ≈ %14 | ≈ %50 | ≈ %38 | ≈ %22 | ≈ %40 | ≈ %32 | ≈ %42 |
| Küresel DYY akım payı (2025) | %0,4 | %2,0 | ≈ %2,2 | ≈ %1,4 | %0,7 | ≈ %0,3 | ≈ %0,9 |
| Hiç temerrüt / yeniden yapılandırma (1923'ten beri) | Yok | 1983–94 yapılandırma | 1982 moratoryum, Brady | 1998 IMF, yapılandırma | 1981 moratoryum, 1994 Brady | 1985 moratoryum | 1987, Paris Kulübü; IMF programları |
Türkiye, sepetin en iyi ödeme siciline ve en kötü fiyatına sahiptir. Temerrüt geçmişi olmayan tek ülke ve en düşük kamu borcu (≈ %25); buna karşılık notu Meksika ve Endonezya'nın üç kademe altında, CDS'i Polonya'nın üç buçuk katı. Alacaklı, sicili değil kurumsal öngörülebilirliği ve enflasyonu fiyatlar.
Polonya farkı kurumsaldır, mali değil. Dış borcu/GSYH'si Türkiye'den yüksek, kamu borcu iki katı; ama faiz/vergi oranı üçte biri, notu yatırım yapılabilir eşiğin üç kademe üstünde. Fark, AB çapası ve enflasyon hedeflemesinin sürekliliğidir.
Endonezya ve Meksika aynı büyüklükte, yarı fiyata borçlanır. Faiz/vergi oranları %14–15, CDS'leri Türkiye'nin yarısından az. Endonezya dış borcunun %30'unu çok taraflı kaynaktan sağlar; Türkiye bu kanalı %11'de tutar.
Mısır, sarmalın son halkasıdır: faiz vergi gelirinin yarısını aşmış, IMF ve Körfez'e bağımlı. Türkiye'nin oranı 2026'da %19–23; Mısır'a giden yol %30'un geçildiği yerden başlar.
| Kalem | Tutar | Yorum |
|---|---|---|
| Dünya ekonomisindeki sıra / küresel sermaye stokundaki sıra | 17 / ≈ 40 | Ekonomi büyüklüğü, sermaye adresine dönüşmüyor |
| Yurt dışına yükümlülük / bunun alacak biçiminde olan kısmı | 806,7 / 568 mr $ | %71 alacak, %29 ortaklık; muadillerinde ortaklık payı yarıya yakın |
| Yıllık dış faiz + kupon (12 ay projeksiyonu) | ≈ 24 mr $ | Yıllık doğrudan yatırım girişinin (13 mr $) neredeyse iki katı |
| Yurt dışına toplam yıllık transfer (faiz, carry, temettü, ruhsat) | ≈ 35–40 mr $ | GSYH'nin %2,5–3'ü; Rapor No. 1'in yüz yıllık faiz akışının bugünkü hızı |
| "Güvenilirlik primi" — sicil ile fiyat arasındaki fark | ≈ 150–180 bp | Türkiye CDS ≈ 250 bp; temerrüt sicili ve borç oranı Meksika–Endonezya kutusuna (≈ 75–110 bp) işaret eder. 539 mr $ üzerinde 150 bp = ≈ 8 mr $/yıl fazla ödenen faiz |
| Muadil fiyatlamayla yıllık tasarruf potansiyeli | ≈ 8–10 mr $ | Yalnızca notun iki kademe yükselmesiyle; borç ödememeden, yeniden yapılandırmadan |
| Öneri | İçerik | Emsal |
|---|---|---|
| 1. Alacaklı yapısını kaydırmak: ticariden çok taraflıya | Dış borçta resmî ve çok taraflı kaynak payını %11'den %20–25'e çıkarmak: Dünya Bankası, AIIB, EIB, IsDB ve yeşil dönüşüm fonları; kamu bankalarının sendikasyonlarının bir bölümünü kalkınma bankası çerçeve kredileriyle ikame. Ortalama maliyet 150–250 bp düşer. | Endonezya (%30), Brezilya BNDES çerçeveleri |
| 2. Alacaklıyı ortağa dönüştürmek | TVF portföyünde (bankalar, Türk Telekom, Borsa İstanbul, THY) yabancı yatırımcıya azınlık pay satışını, aynı yatırımcının Türkiye'ye açtığı kredi kadar ölçüde önceliklendirmek; Körfez mevduat ve swaplarını TVF varlıklarında uzun vadeli sermaye ortaklığına çevirmek. Alacak/ortaklık oranını 2,7'den 1,5'e indirmek. | Polonya (Pekao), Kore (KT modeli — Rapor No. 2) |
| 3. Carry trade'i vergilendirmek, DYY'yi teşvik etmek | Bir yıldan kısa vadeli portföy ve swap kazancına stopaj (Tobin tipi), gelirinin uzun vadeli TL tahvil piyasasının derinleştirilmesine tahsisi; Endeksa/UNCTAD kriterlerine göre imalat ve teknoloji DYY'sine vergi kredisi. | Brezilya IOF, Şili encaje (1990'lar), Kore makro-ihtiyati vergi |
| 4. Kamu bankalarının dış borcunu TVF çatısında yönetmek | Ziraat, Halk ve Vakıf'ın 78 mr $ dış borcunu tek bir program altında, TVF garantili ve çok taraflı katılımlı çerçeveyle yeniden fiyatlamak; TVF'yi Hazine ile alacaklı arasında bir "kamu kalkınma finansmanı" katmanı yapmak. | Kazakistan Samruk-Kazyna, Malezya Khazanah |
| 5. Güvenilirlik primini geri almak: not stratejisi | Notun iki kademe yükselmesini (BB+ → BBB−) açık hedef yapan, TCMB bağımsızlığı, mali kural, KÖİ ve KKM benzeri bütçe dışı yükümlülüklerin tek sicilde şeffaflığı üzerine kurulu üç yıllık program; hedefin Hazine, TCMB ve TVF tarafından ortak takibi. | Endonezya 2017, Meksika 2000'ler, Polonya 2007 |
| 6. Alacaklı sicilini kamuya açmak | Dış borcun alacaklı ülke ve kurum bazında yıllık yayımı (BIS verisiyle uyumlu); Eurobond sahiplik dağılımı; yabancı sermayeli bankaların Hazine faizi ve temettü akışının raporlanması. Bu raporun "≈" işaretleri, sicilin yokluğunun ölçüsüdür. | Rapor No. 2, 3 ve 4'teki sicil önerileriyle tek çatı |
Rapor kamuya açık veriye dayanır; Eurobond ve DİBS nihai sahiplik verisi (saklamacı arkasındaki gerçek sahip) kamuya açık değildir, isimler ihraç ve sendikasyon duyurularından derlenmiştir ve tutar atfedilmemiştir. "Güvenilirlik primi" tahmini, Türkiye'nin sicil ve borç oranlarıyla aynı kutuda yer alan ülkelerin CDS'iyle farkıdır; piyasa fiyatlamasının haklılığına ilişkin bir iddia değildir. Ülkelerin yönetim sistemleri yalnızca adlandırılmıştır. Value Masters Academy bağımsızdır; adı geçen hiçbir kuruluşla danışmanlık ilişkisi yoktur.